Պահեստների վրա հարձակումները խաթարում են Ուկրաինայի գրահրատարակչությունը

Գրքերի պաշարների ոչնչացումից հետո փոքր հրատարակչությունները վաճառելու գիրք չունեն, իսկ խոշորները շտապում են վերատպել դասագրքերն ու բեսթսելերները։

Գրքերի պաշարների ոչնչացումից հետո փոքր հրատարակչությունները վաճառելու գիրք չունեն, իսկ խոշորները շտապում են վերատպել դասագրքերն ու բեսթսելերները։
Իրավիճակ՝ Ռուս-ուկրաինական պատերազմ
Պահեստների վրա ռուսական հրթիռային և անօդաչու սարքերով հարձակումները խաթարում են Ուկրաինայում գրքերի հրատարակությունն ու տարածումը։ Որոշ հրատարակչություններ վաճառելու գիրք չունեն, իսկ մյուսներն առաջնահերթությունը տալիս են վերատպումներին։ Հոկտեմբերի 7-ին Literary Hub-ում հրապարակված էսսեում գրող Օլեքսանդր Միխեդը պատմում է առաջին վեպի հրատարակման հավանական հետաձգման և թարգմանական կոմիքսներ հրատարակող ընկերության պաշարի ոչնչացման մասին։
Հոկտեմբերի 4-ին Guardian-ը հայտնել է, որ ռուսական հարձակումներն այս ամռանը ոչնչացրել են 13 միլիոն ուկրաինական գիրք։ Ուկրաինայի կառավարության գնահատմամբ՝ դա երկրում այս տարի տպագրված բոլոր գրքերի մեկ երրորդն է։ Այս կորուստներին նախորդել էր անցումը դեպի ուկրաիներեն գրքերի հրատարակություն։ Մինչև 2022 թվականը շուկայի մոտ 70%-ը կազմում էին ռուսալեզու գրքերը, որոնք հիմնականում ներմուծվում էին Ռուսաստանից։ Այդ տարի ուկրաինացի գրավաճառները դադարեցրին Ռուսաստանից ներմուծված գրքերի վաճառքը։ Միաժամանակ ուկրաիներեն գրքերի աճող պահանջարկը նպաստեց նոր ստեղծագործությունների, թարգմանությունների և ուկրաինական դասականների նոր հրատարակությունների լույսընծայմանը։
Միխեդը պատմում է իր ընկերոջ մասին, որը պատրաստվում էր հրատարակել իր առաջին վեպը՝ ֆանտաստիկ եռագրության առաջին գիրքը։ Նա նաև նկարագրում է մեկ այլ՝ թարգմանական կոմիքսներ հրատարակող ընկերության կորուստները։ Միխեդը չի նշում ո՛չ վիպասանի, ո՛չ էլ այդ երկու հրատարակչությունների անունները։ Այս պատմություններից ոչ մեկն անկախ աղբյուրներով չի հաստատվել։
| Անունը չնշված հրատարակչություն | Ըստ պատմության՝ ոչնչացված պաշարը | Ըստ պատմության՝ հետևանքը |
|---|---|---|
| Հեղինակի առաջին՝ ֆանտաստիկ ժանրի վեպի հրատարակչություն | Հրթիռային հարվածից՝ 400 000 գիրք | Ներողություն խնդրող էլեկտրոնային նամակում ասվել է, որ գիրքը հավանաբար լույս կտեսնի հաջորդ գարնանը, ոչ թե առաջիկա երկու-երեք ամսում, ինչպես ավելի վաղ սպասվում էր։ |
| Թարգմանական կոմիքսների հրատարակչություն | 300 000 օրինակ | Ոչնչացվել է այն ամենը, ինչ հրատարակչությունը տպագրել էր մի քանի տարվա ընթացքում։ |
Վիպասանի դեպքում խնդիրն առաջին գրքով ընթերցողներին հասնելու հնարավորությունն է, ոչ թե պարզապես արդեն ճանաչված գրքի օրինակները վերատպելը։ Միխեդը գրում է, որ իր ընկերը հասկանում էր՝ գոյատևելու փորձ անող հրատարակիչն ինչու է նախապատվությունը տալու այն գրքերին, որոնք, իր ակնկալիքով, կվաճառվեն։ Կոմիքսների մասին պատմությունը վերաբերում է տարիների ընթացքում արդեն տպագրված հատորներին՝ մի նեղ ոլորտում, որի գրքերը, ըստ Միխեդի, թանկ են և դժվար պատրաստվող։ Նրա կարծիքով՝ այս դժվարությունները կարող են հանգեցնել քիչ հայտնի հեղինակների առաջին գրքերի, փորձարարական գործերի և նեղ ընթերցող շրջանակի համար թարգմանված գրականության նվազմանը։
Ranok-ի գլխավոր տնօրեն և համահիմնադիր Վիկտոր Կրուգլովի խոսքով՝ օգոստոսին Խարկիվում ընկերության պահեստի վրա անօդաչու սարքով հարձակումը և դրան հաջորդած հրդեհը ոչնչացրել են ութ միլիոն գիրք՝ հրատարակչության ամբողջ պաշարի ավելի քան 85%-ը։ Ուսումնական տարվան նախորդող՝ բաշխման ամենածանրաբեռնված շրջանում պահեստում կար 628 000 նոր դասագիրք։ Սեպտեմբերի վերջին Guardian-ն արձանագրել է, որ Կիևում Ranok-ի Knyholand հիմնական գրախանութի ցուցափեղկերը դեռ լի էին գրքերով։ Սակայն Կրուգլովը կանխատեսել է, որ աշնանը գրքերի պակաս կլինի, երբ եղած գրքերը վաճառվեն, իսկ դրանք փոխարինելու պաշար չլինի։ Նա չէր խոսում այնտեղ արդեն արձանագրված պակասի մասին։
Օգոստոսի 28-ին Կիևի մոտ գտնվող պահեստի վրա հարձակման հետևանքով Krapky-ն կորցրել է իր ամբողջ պաշարը։ Մինչ այդ հրատարակչությունը պատվերների սպասարկման համար պայմանագիր էր կնքել ուկրաինական Nova Poshta փոստային ծառայության հետ։ Երկու շաբաթ անց Լվիվի BookForum-ում նրա տաղավարում վաճառելու տպագիր գիրք չկար, միայն QR կոդ՝ առաջիկա հրատարակությունները նախապես պատվիրելու համար։ Մեկ այլ անկախ հրատարակչություն՝ Who is That?-ը, հայտարարել է, որ մինչև պատերազմի ավարտը կկասեցնի գործունեությունը, քանի որ ամռանը երկու օդային հարված ոչնչացրել է իր ամբողջ պաշարը։
Դեռ հստակ չէ՝ արդյոք հարձակումների թիրախը հենց գրքերն էին։ Կրուգլովը կարծում է, որ Ranok-ի պահեստը միտումնավոր է հարձակման ենթարկվել, քանի որ այնտեղ ուկրաիներեն գրքեր էին պահվում։ Նրա խոսքով՝ պահեստը հեռու էր ռազմական օբյեկտներից, և լայնորեն հայտնի էր, որ այն գրքի պահեստ է։ Ուկրաինայի մշակույթի փոխնախարար Բոհդանա Լայուկը, որը պատասխանատու է գրականության և հրատարակչության ոլորտների համար, Guardian-ին ասել է, որ այս հարձակումները համարում է Ռուսաստանի ավելի լայն արշավի մաս՝ ուղղված պահեստների, պահեստային բազաների և տարբեր տեսակի պատվերներ պահող ու առաքող կենտրոնների դեմ։
Guardian-ը հայտնել է, որ Ranok-ը շտապում է վերատպել դպրոցների համար նախատեսված դասագրքերն ու բեսթսելերները՝ հույս ունենալով, որ վերջիններիս վաճառքը կօգնի լրացնել դրամական միջոցների պակասը։ Նույնն էր անում Խարկիվում գործող Vivat հրատարակչությունը, որն ամռանը պահեստի վրա հարվածի հետևանքով գրքեր էր կորցրել։ Vivat-ի խոսնակ Կատերինա Իլչուկի խոսքով՝ ընկերությունը կշարունակի հրատարակել ուկրաինացի հեղինակների գործերը, սակայն հավանաբար նախապատվությունը կտա ավելի լայն ընթերցող շրջանակի համար նախատեսված գրքերին։
Քսենիա Շպակի՝ պատանիների համար գրված առաջին վեպի տպաքանակի կեսը հարձակման պահին Ranok-ի պահեստում էր։ Շպակի խոսքով՝ իր հրատարակիչը կկենտրոնանա բեսթսելերների վրա և իր գիրքը կվերատպի միայն այն դեպքում, եթե բավարար գումար ունենա։ Իլչուկը Guardian-ին ասել է, որ Vivat-ի՝ 2027 թվականի հրատարակչական ժամանակացույցն արդեն վերջնականապես հաստատված էր, թեև նա ակնկալում էր, որ ավելի մեծ տեղ կտրվի լայն ընթերցող շրջանակի համար նախատեսված գրքերին։
Հրատարակիչ Իվան Մալկովիչի խոսքով՝ առաքումներն արդեն մեծ ուշացումներով էին կատարվում։ Նախկինում նրա ընկերությունը կարողանում էր առավոտյան ժամը 4-ին պատվիրված գիրքը հասցնել մինչև կեսօր։ Նրա նման հրատարակիչները նախատեսում են գրքերի պաշարները բաշխել Ուկրաինայի տարբեր վայրերում գտնվող ավելի փոքր պահեստների միջև, ինչի պատճառով այլևս չեն կարողանա ապահովել նախկին արագ առաքումները։
Krapky-ն հասարակական կազմակերպությունից դրամաշնորհ է ստացել՝ վերատպման ծախսերի մի մասը հոգալու համար։ Ընթերցողները նույնպես աջակցել են հրատարակչությանը՝ նախնական պատվերներ կատարելով։ Nova Poshta-ն ևս կարող է փոխհատուցել կորցրած գրքերի մի մասի արժեքը, սակայն դեռ անորոշ է՝ արդյոք այդ վճարումը կկատարվի։
Ներառված է «Շաբաթը աշխարհում» ամփոփագրում՝ 2026 թ․ սեպտեմբերի 28 – հոկտեմբերի 4

Մասնավոր ընկերության պնդմամբ՝ Blysk-ն Ուկրաինայում տեղակայված առաջին հակաօդային պաշտպանության լազերն է։ Այն դեռ որևէ թիրախի դեմ չի գործադրվել, ուստի դրա արդյունավետությունն ապացուցված չէ։
1 րոպե

Militarnyi-ի տվյալներով՝ Geran-5-ի մեկ այլ նմուշում հայտնաբերված 115 արտասահմանյան բաղադրիչներից 81-ը ԱՄՆ արտադրողներինն են, ինչը ցույց է տալիս, որ երկու զենքերում էլ շարունակում են օգտագործվել արտասահմանյան էլեկտրոնային բաղադրիչներ։

Կանոններն ուժի մեջ են մտել նոյեմբերի 18-ին։ Դրանցում ներառված որոշ շարժիչներ օգտագործվում են իրանական նախագծով Shahed անօդաչուներում, որոնք հավաքում է Ռուսաստանը։ Ուկրաինան կոչ է արել խստորեն կիրառել կանոնները։
2 րոպե
2 րոպե