ՄԱԿ-ի օդերևութաբանական կառույց․ Երկրի էներգետիկ անհաշվեկշիռն ավելի արագ է աճում

Օվկիանոսները, սառույցն ու ծովի մակարդակի բարձրացումը

Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության տվյալներով՝ օվկիանոսը կլանում է ավելցուկային ջերմության 90%-ը։ Նրա վերին 2 000 մետրում կուտակված ջերմությունը 2025-ին հասել է դիտարկումների ընթացքում գրանցված առավելագույնին։ Մինչև հուլիսի նախնական տվյալները ցույց են տալիս, որ 2026-ին աճը շարունակվել է։ Կազմակերպությունն ակնկալում է, որ սա կլինի օվկիանոսի ռեկորդային տաքության տասներորդ անընդմեջ տարին։ 2026-ի հունիսին, հուլիսին և օգոստոսին ծովի մակերևույթի գլոբալ ամսական միջին ջերմաստիճանները համապատասխան ամիսների դիտարկումների պատմության ամենաբարձրն էին կամ երկրորդ ամենաբարձրը։

Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության գնահատմամբ՝ օվկիանոսի ջերմությունն ուժեղացնում է արևադարձային և մերձարևադարձային փոթորիկներն ու արագացնում բևեռային ծովային սառույցի կորուստը։ 2026-ին ծովի գլոբալ միջին մակարդակը հասել է ռեկորդային բարձրության։ Հունիսին, հուլիսին և օգոստոսին գրանցվել են համապատասխան ամիսների ամենաբարձր մակարդակները՝ 1993-ին արբանյակային բարձրաչափության սկզբից ի վեր։ Արբանյակային դիտարկումների սկզբից ի վեր մակարդակի բարձրացման արագացումը կազմակերպությունը կապում է սառցադաշտերի ու սառցային վահանների հալոցքի ուժեղացման և տաքացող ծովաջրի ընդարձակման հետ։

Անտարկտիկայի ծովային սառույցի տարեկան առավելագույն տարածքն արբանյակային դիտարկումների պատմության երրորդ ամենափոքրն էր, իսկ Արկտիկայինը՝ ամենափոքրը կամ երկրորդ ամենափոքրը։ 2025-ին սառցադաշտերը կորցրել են ավելի քան 400 գիգատոննա սառույց, ինչը համարժեք է ծովի մակարդակի մոտ 1 մմ բարձրացմանը։ Սառցադաշտեր ունեցող բոլոր 19 տարածաշրջաններում չորրորդ տարին անընդմեջ սառույցի կորուստ է գրանցվել։

Բնակչությանը սպառնացող վտանգները

Սաուլոն Էլ Նինյոն բնութագրել է որպես եղանակային վտանգները բազմապատկող գործոն։ 2026-ի ապրիլին Հնդկաստանում մոտ 146,5 միլիոն մարդ հայտնվել է ծայրահեղ շոգի ալիքի ազդեցության տակ։ Եվրոպայում նախնական գնահատումներով՝ ամռանը սովորաբար սպասվող թվից ավելի մահերի թիվը գերազանցել է 30 000-ը, որից մոտ 16 000-ը՝ հունիսի 22–28-ի շոգի ալիքի ընթացքում։ Հավելյալ մահերը սովորաբար սպասվող թվից ավելի գրանցված մահերն են։

Օգոստոսի վերջին Հիմալայներում սառցադաշտի փլուզումն առաջացրել է հոսանքն ի վար տարածված հանկարծակի հեղեղ, որի հետևանքով Նեպալում զոհվել է ավելի քան 1 300 մարդ։ Սաուլոն ասել է, որ սառույցի ու ժայռերի փլուզումն ու հեղեղները ցույց են տվել այն համակցված վտանգները, որոնց բախվում են տաքացող բարձր լեռնային տարածքների բնակավայրերը։

Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության գնահատմամբ՝ շոգը, երաշտն ու հորդառատ անձրևները կարող են նպաստել հիվանդություններին, մահերին, անտառային հրդեհների ծխին, պարենային անապահովությանը, վնասվածքներին և փոխել ջրի և փոխանցողների միջոցով տարածվող այնպիսի հիվանդությունների վտանգները, ինչպիսիք են խոլերան, մալարիան ու դենգեն։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ներկայիս Էլ Նինյոյի՝ առողջության վրա սպասվող ազդեցություններն առաջին անգամ դասակարգել է որպես առողջապահական արտակարգ իրավիճակ։ Էլ Նինյոն արդեն մեծացնում է նաև գյուղատնտեսության վտանգները, հատկապես այնտեղ, որտեղ պարենային անապահովությունը բարձր է, իսկ գյուղատնտեսությունը կախված է տեղումներից։

Վերլուծություն

Զգուշացումներ և հաջորդ քայլերը

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշն ասել է, որ աշխարհը մտել է կլիմայական ծայրահեղությունների նոր դարաշրջան, և գերհզոր Էլ Նինյոն հանդիպում է մարդու առաջացրած կլիմայի փոփոխությամբ արդեն իսկ գերտաքացած մոլորակին։ Նա կոչ է արել ավելի արագ կրճատել արտանետումները, անցում կատարել հանածո վառելիքից և խոցելի երկրներին տրամադրել ֆինանսավորում ու պաշտպանություն։ Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը շեշտում է շարունակական դիտարկումների ու կանխատեսումների կարևորությունը։ Կազմակերպության տվյալներով՝ մի շարք վտանգների վաղ նախազգուշացման համակարգեր ունենալու մասին հայտնած երկրների թիվը 2015-ի 56-ից 2025-ին հասել է 136-ի։

Լոնդոնի համալսարանի քոլեջի երկրաֆիզիկական և կլիմայական վտանգների պատվավոր պրոֆեսոր Բիլ Մաքգուայրը նշել է, որ իրեն ամենաշատը մտահոգում է աճող էներգետիկ անհաշվեկշիռը։ Նա ասել է, որ բնական հետադարձ կապերն արագացնում են տաքացումը։ Մաքգուայրի գնահատմամբ՝ հետազոտությունները հուշում են, որ 2028-ին տաքացումը մշտապես կանցնի 1,5°C-ի շեմը, իսկ 2030-ականների վերջին կգերազանցի 2°C-ը։ Նրա խոսքով՝ մոլորակը տաքանում է տասնամյակում 0,4°C-ով, իսկ դարավերջին 2,6–2,8°C տաքացման գնահատականները չափազանց լավատեսական են, եթե ոչ անհնարին։

Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը նախատեսում է «Գլոբալ կլիմայի վիճակը 2026-ին» վերջնական զեկույցը հրապարակել 2027-ի մարտին։