Ալյասկայի դաշնային դատախազը հաստատել է ընտրությունների քրեական և քաղաքացիական քննությունները

Ալյասկայի դաշնային դատախազ Մայքլ Հեյմանը 2026 թ․ հոկտեմբերի 30-ին հաստատել է, որ առանձին քրեական և քաղաքացիական քննություններ են ընթանում Սենատի ընտրողներին շփոթեցնելու ենթադրյալ փորձի շուրջ։ Խոսքը գործող հանրապետական սենատորի անվանը նման անունով թեկնածու ներգրավելու մասին է, գրել է The Guardian-ը։ Հեյմանը չի նշել, թե ինչ հնարավոր հանցագործություններ են քննվում։

ԱՄՆ արդարադատության նախարարությունը նաև դաշնային դատավորին խնդրել է Ալյասկայի ընտրական պաշտոնյաներին կարգադրել պահպանել և առանձնացնել բոլոր այն քվեաթերթիկները, որոնցում Դենիել Ջ. Սալիվան կրտսերը նշված է նախապատվությունների ցանկացած դիրքում։ Դրանք կարող են պետք գալ ընտրողների հնարավոր շփոթության քննության համար։ Ներկայացված փաստաթուղթը դատարանի որոշման խնդրանք է և ինքնին չի փոխում ձայների հաշվարկի կարգը։

Վեճին նախորդել է Ալյասկայի ընտրական մարմինների փորձը՝ հեռացնելու թոշակառու ուսուցչին ընտրապայքարից՝ պնդելով, թե նրա թեկնածության նպատակն ընտրողներին շփոթեցնելն է։ Օգոստոսի նախնական ընտրություններից առաջ Ալյասկայի գերագույն դատարանը թույլ է տվել նրան ընդգրկվել քվեաթերթիկում։ Այնուհետև նա, գործող սենատոր Դեն Ս. Սալիվանը և Պելտոլան անկուսակցական նախնական ընտրություններում հայտնվել են առաջին 4 թեկնածուների թվում։

Թեկնածուի ներգրավման պնդումն ու հերքումները

Դեմոկրատ թեկնածու Պելտոլան 2022-ից 2025 թվականներին ներկայացրել է Ալյասկան ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատում։ Սենատոր Սալիվանը հանրապետական է և պաշտոնավարում է երկրորդ ժամկետը։ Դենիել Ջ. Սալիվան կրտսերը թոշակառու դպրոցի ուսուցիչ է, որը նախկինում քաղաքական փորձ չի ունեցել։ Երկու Սալիվաններն էլ ընդգրկվել են ընդհանուր ընտրությունների քվեաթերթիկում։

The New York Times-ը պնդել է, որ Պելտոլայի նախընտրական արշավի հետ կապ ունեցող անձինք և Դեմոկրատական կուսակցության սենատորական քարոզարշավի հանձնաժողովի բարձրաստիճան օգնականները փորձել են ներգրավել թոշակառու ուսուցչին որպես թեկնածու, որի նպատակը մեկ այլ հավակնորդից ձայներ խլելն էր։ Ինչպես այդ հրապարակումը ներկայացրել է BBC-ն, այն հիմնված էր հաղորդագրությունների և 12 մարդու հետ հարցազրույցների վրա։ Նրանք մասնակցել էին ծրագրին, տեղեկացվել դրա մասին կամ նրանց առաջարկել էին առաջադրվել որպես թեկնածու։

Հոկտեմբերի 29-ին Ջունոյում ելույթ ունենալիս Պելտոլան ասել է, որ իրենից և գործող սենատորից բացի այլ թեկնածուի մասին ոչինչ չի իմացել և շահագրգռված չէ խաբել ընտրողներին։ Նրա նախընտրական շտաբը հերքել է թեկնածուի ներգրավման մասին պնդումները, իսկ Դենիել Ջ. Սալիվանը՝ շտաբի հետ կապ ունենալը։ Մինչև հաջորդ օրվա երեկո մեղադրանքներ չէին ներկայացվել։

Ալյասկայի նահանգապետ Մայք Դանլիվին առանձին քննություն է կարգադրել։ Նա ասել է, որ Times-ի հրապարակումը վկայում է ընտրողներին շփոթեցնելու նպատակով կազմակերպված ներգրավման մասին և հաստատում է նահանգի ընտրական մարմինների ավելի վաղ եզրակացությունները։ Սենատոր Սալիվանն ու նրա դաշնակիցները դեմոկրատներին մեղադրում են ընտրողներին շփոթեցնելու փորձի համար։ Հոկտեմբերի 29-ին նախագահ Դոնալդ Թրամփը կոչ է արել Պելտոլային հեռացնել քվեաթերթիկից և քրեական հետապնդման ենթարկել։

Ինչպես ընտրողները կարող են տարբերել թեկնածուներին

Քվեաթերթիկում սենատորը ներկայացված է որպես «Սալիվան, Դեն Ս. (գրանցված հանրապետական), գործող պաշտոնյա», իսկ թոշակառու ուսուցիչը՝ «Սալիվան, Դենիել Ջ. կրտսեր»՝ առանց կուսակցական պատկանելության։ Ալյասկայի պաշտոնյաներն ասում են, որ այդ տարբերությունները նվազագույնի են հասցնում շփոթության վտանգը։

Ալյասկայում կիրառվում է դասակարգված նախապատվությամբ քվեարկություն․ ընտրողները թեկնածուներին նշում են ըստ նախընտրության հերթականության։ Հաշվարկի ընթացքում մնացած թեկնածուներից նվազագույն ձայներ ստացածը դուրս է մնում, իսկ նրա քվեաթերթիկները փոխանցվում են դրանցում նշված հաջորդ հնարավոր նախապատվությանը։ Նահանգի պաշտոնյաներն ասում են, որ Սալիվանների միջև երկմտող ընտրողները կարող են նրանց դասել առաջին և երկրորդ տեղերում, որպեսզի իրենց ձայնը մեկ այլ թեկնածուից առաջ հաշվվի նրանցից որևէ մեկի օգտին։

Արդյունքի հաստատումն արգելափակելու առանձին խնդրանքը

Բացի քվեաթերթիկները պահպանելուց, արդարադատության նախարարությունը ձգտում է արգելափակել կամ հետաձգել արդյունքի պաշտոնական հաստատումը նահանգի կողմից՝ որոշակի պայմանով։ Այն է՝ եթե սենատոր Սալիվանը պարտվի Պելտոլային, բայց հաղթած կլիներ, եթե մյուս Սալիվանին տրված բոլոր ձայները հաշվվեին սենատորի օգտին։ Այդ դեպքում նախարարությունը խնդրում է քննել հնարավոր շփոթությունը։ Այդ հաշվարկը նախարարության առաջարկած պայմանն է, ոչ թե եզրակացություն այն մասին, թե այդ ընտրողներն ում են ցանկացել աջակցել։

Նախարարությունը հղում է անում Ընտրողների գրանցման ազգային օրենքին։ Ալյասկան պնդում է, որ օրենքը վերաբերում է գրանցմանը, այլ ոչ թե քվեաթերթիկների հաշվարկին կամ արդյունքի հաստատմանը, հոկտեմբերի 27-ի իր հրապարակման մեջ գրել է Alaska Public Media-ն։ Նահանգի ընտրական պաշտոնյաները պահանջում են մերժել հայցը, և նրանց աջակցում են Պելտոլայի շտաբն ու ընտրական իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող խմբերը։

Ալյասկայի իրավական հարցերի դեպարտամենտը պնդում է, որ արդյունքի հաստատումը միայն որոշակի թեկնածուի պարտության դեպքում հետաձգելը կխոչընդոտի ընտրությունների կազմակերպմանը, կսպառնա դրանց անաչառությանը և անվստահություն կսերմանի։ Նահանգը նաև պնդում է, որ ընտրողների մտադրությունները քննելը կխախտի գաղտնի քվեարկության նրանց իրավունքը։

Դաշնային հայցը ներկայացվել է 2026 թ․ հոկտեմբերի 22-ին՝ քվեարկությունն սկսվելուց հետո և նահանգի գերագույն դատարանի՝ թոշակառու ուսուցչին քվեաթերթիկում ընդգրկելու կարգադրությունից գրեթե 4 ամիս անց, գրել է դատավոր Շերոն Գլիսոնը։ Արդարադատության նախարարությունը հոկտեմբերի 28-ին փոփոխել է հայցը՝ դրանում ներառելով Times-ի հրապարակումը և Դանլիվիի՝ քննություն սկսելու հայտարարությունը։

Ալյասկայի ընտրապայքարը կարող է դեր ունենալ ԱՄՆ Սենատում վերահսկողության հարցը որոշելու գործում։ ԱՄՆ շրջանային դատավոր Գլիսոնը սահմանել է գործով փաստաթղթերի ներկայացման արագացված ժամանակացույց և դեռ պետք է քննի հայցը մերժելու միջնորդությունները։ Արդարադատության նախարարությունը խնդրել է քվեաթերթիկների պահպանման մասին որոշում կայացնել մինչև երկուշաբթի՝ հաջորդ շաբաթ կայանալիք միջանկյալ ընտրություններից առաջ։