ԱՄՆ-ում քաղցկեղով հիվանդների ապրելիությունը բարելավվել է, բայց առաջընթացն անհավասար է


Համաճարակաբանները որպես առաջընթացի երկու տարբեր ուղի նշում են թոքերի քաղցկեղի բուժման նոր ձեռքբերումներն ու մանկական լեյկեմիայի բուժման դեղաչափերի և ժամանակացույցերի կատարելագործումը։
ԱՄՆ-ում քաղցկեղի ախտորոշումից հետո հնգամյա ապրելիությունը 1970-ականների վերջի 49%-ից հասել է 71%-ի։ Սակայն այս ընդհանուր աճի հետևում խիստ տարբեր արդյունքներ են․ ավելի ուշ շրջանի ցուցանիշը թոքերի քաղցկեղի դեպքում կազմել է 29%, իսկ լիմֆոիդ լեյկեմիայով հիվանդ՝ 19 տարեկան և ավելի փոքր երեխաների ու դեռահասների շրջանում՝ 90%։
Տվյալները Քաղցկեղի հետազոտությունների ամերիկյան ասոցիացիայի (AACR) «Քաղցկեղի դեմ պայքարի առաջընթացի 2026 թվականի զեկույցից» են։ Այն հրապարակվել է սեպտեմբերին, իսկ Nature-ը դրան անդրադարձել է 2026 թ․ հոկտեմբերի 5-ին։ Համեմատվում է ախտորոշումից հետո առնվազն հինգ տարի ապրած հիվանդների բաժինը։
| Քաղցկեղի խումբ | Ապրելիության ավելի վաղ ցուցանիշը | Ապրելիության ավելի ուշ ցուցանիշը |
|---|---|---|
| Քաղցկեղն ընդհանուր առմամբ | 49% — 1970-ականների վերջ | 71% |
| Թոքերի քաղցկեղ | 13% — 1975–1979 թվականներին ախտորոշված հիվանդներ | 29% — 2016–2022 թվականներին ախտորոշված հիվանդներ |
| Լիմֆոիդ լեյկեմիա — 19 տարեկան և ավելի փոքր երեխաներ ու դեռահասներ | 57% | 90% |
Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում՝ Քաղցկեղի ամերիկյան ընկերությունում աշխատող Ռեբեկա Սիգելը թոքերի քաղցկեղի դեպքում առաջընթացը հատկապես տպավորիչ է համարում։ Նա քաղցկեղի համաճարակաբան է՝ հետազոտող, որն ուսումնասիրում է բնակչության շրջանում քաղցկեղի տարածման օրինաչափությունները։ Ախտորոշման երկու ժամանակաշրջանների միջև հնգամյա ապրելիությունն ավելի քան կրկնապատկվել է, թեև ավելի ուշ շրջանի ցուցանիշը դեռ մեկ երրորդից ցածր էր։

Nature-ի անդրադարձում այս բարելավումը կապվում է վիրահատական տեխնիկայի և ճառագայթային բուժման կատարելագործման, ինչպես նաև նոր դեղամիջոցների հետ։ Որոշ դեղամիջոցներ օգնում են իմունային համակարգին գրոհել ուռուցքները։ Մյուսները թիրախավորում են որոշակի մուտացիաներ՝ գենետիկական նյութի փոփոխություններ ունեցող քաղցկեղային բջիջները։
Լոնդոնի հիգիենայի և արևադարձային բժշկության դպրոցի համաճարակաբան Միշել Քոուլմանի խոսքով՝ համաշխարհային վիճակագրությունն ընդհանուր առմամբ ցույց է տալիս ապրելիության աճի նույն միտումը։ Այս դիտարկումը չի նշանակում, որ բոլոր երկրները հասել են ԱՄՆ-ի ցուցանիշներին։
Մանկական լիմֆոիդ լեյկեմիայի դեպքում Սիգելը նկարագրում է բարելավման մեկ այլ ուղի։ Նրա խոսքով՝ 57%-ից 90% աճը բուժումն արմատապես փոխող նոր մեթոդի հայտնագործման արդյունք չէր։ Փոխարենը հետազոտողները համատեղ աշխատանքով մանրակրկիտ ճշգրտել են արդեն հասանելի բուժումների դեղաչափերն ու կիրառման ժամանակացույցերը։
Այս տարբերակումը կարևոր է․ առաջընթացը կարող է լինել ոչ միայն նոր դեղամիջոցների ստեղծումը, այլև առկա բուժումների կիրառման եղանակների կատարելագործումը։ Ապրելիության այս համեմատություններն ինքնին չեն հաստատում, թե յուրաքանչյուր առանձին բուժում որքան է նպաստել առաջընթացին, և չեն ցույց տալիս՝ արդյոք քաղցկեղից մահացության ցուցանիշները նվազել են։
Բյուրեղային ցանցի՝ 1976 թվականի մոդելը բացահայտեց իրար մեջ ներդրված էներգետիկ գոտիներ ու բացեր։ Հետագայում Հոլի քվանտային էֆեկտի հետ հայտնաբերված կապն այդ բացերին էլեկտրական իմաստ հաղորդեց։
4 րոպե

HS 0209+0832 սպիտակ թզուկի շուրջ անսովոր քիմիական կազմը կարող է վկայել աստղի արտանետած նյութից ձևավորված մոլորակի մասին։ Ո՛չ մոլորակի գոյությունը, ո՛չ դրա ենթադրվող ծագումը դեռ հաստատված չեն։
3 րոպե

Սպիտակ թզուկի մթնոլորտի անսովոր քիմիական կազմն ու պայծառության փոփոխության մոտ 4,4-օրյա պարբերությունը կարող են վկայել աստղի արտանետած նյութից գոյացած գազային հսկայի մասին։ Մոլորակի գոյությունը դեռ հաստատված չէ։
3 րոպե
Ուղղում ·
Կիրառվել է խմբագրական ոճը՝ հայերեն կետադրություն, ամսաթվերի և գումարների ձևեր։
Ուղղում ·
Հայերեն տեքստում շտկվել են ուղղագրական և կետադրական սխալներ։