Նիոբիումի հետքերը հետազոտողներին հուշում են երկրորդ սերնդի մոլորակի հնարավոր գոյության մասին


HS 0209+0832 սպիտակ թզուկի շուրջ անսովոր քիմիական կազմը կարող է վկայել աստղի արտանետած նյութից ձևավորված մոլորակի մասին։ Ո՛չ մոլորակի գոյությունը, ո՛չ դրա ենթադրվող ծագումը դեռ հաստատված չեն։
Աստղագետները պարզել են, որ Hubble տիեզերական աստղադիտակի դիտարկումներում երկար ժամանակ չբացատրված հատկանիշները համապատասխանում են նիոբիում քիմիական տարրին։ Հոկտեմբերի 5-ին Nature Astronomy-ում հրապարակված հետազոտության մասին NASA-ի հաղորդագրության համաձայն՝ հետազոտողները HS 0209+0832 սպիտակ թզուկի շուրջ այդ տարրի անսովոր բարձր պարունակությունը դիտարկում են որպես աստղի մահից հետո ձևավորված հնարավոր մոլորակի հետք։
Սպիտակ թզուկը փոքր զանգվածով աստղից մնացած միջուկն է․ այն մնում է, երբ աստղը սպառում է իր միջուկային վառելիքը և արտանետում գազից ու փոշուց կազմված արտաքին շերտերը։ Երկիրը և Արեգակնային համակարգի մյուս մոլորակները ձևավորվել են Արեգակի ծնունդից մնացած նյութից։ Իսկ ենթադրվող «երկրորդ սերնդի» մոլորակը ձևավորված կլիներ մահացող աստղի արտանետած նյութից՝ մոլորակների առաջացման այլ ճանապարհով։ Ո՛չ մոլորակի գոյությունը, ո՛չ այդ ծագումը հաստատված չեն։
Hubble-ն առաջին անգամ աստղը դիտարկել է 1999 թվականին՝ գրանցելով մոտ 100 քիմիական հատկանիշ, որոնք հնարավոր չէր նույնականացնել։ Հետազոտության գլխավոր հեղինակ, Ուորվիքի համալսարանի դոկտորանտ Ջեյմի Ուիլյամսը վերանայել է այդ տվյալները՝ օգտվելով քիմիական տվյալների թարմացված շտեմարանից։ Չբացատրված հատկանիշներից շատերը համապատասխանել են նիոբիումին։
Սպեկտրը ցույց է տալիս լույսը՝ բաժանված ըստ ալիքի երկարության։ Hubble-ի գրանցած սպեկտրում անկումները նշում են այն հատվածները, որտեղ տարրերը կլանում են լույսը՝ նվազեցնելով աստղադիտակին հասնող լույսի քանակը։ Թիմը նիոբիումի հստակ հետքեր է գտել նաև NASA-ի՝ աշխատանքն ավարտած հեռավոր ուլտրամանուշակագույն տիրույթի սպեկտրային հետազոտիչի՝ FUSE-ի դիտարկումներում։ Այդ դիտարկումները հաստատում են քիմիական կազմի վերաբերյալ արդյունքը, ոչ թե ուղղակիորեն մոլորակի գոյությունը։
NASA-ի՝ տարանցման եղանակով էկզոմոլորակներ որոնող TESS արբանյակը չորս ամիս դիտարկել է սպիտակ թզուկը և հայտնաբերել դրա պայծառության պարբերական փոփոխություններ։ Հետազոտողները դրանք մեկնաբանում են որպես վկայություն այն բանի, որ աստղի շուրջ՝ մոտ 3,7 միլիոն մղոն (6 միլիոն կիլոմետր) հեռավորության վրա, մոլորակ է պտտվում։ Դա շատ ավելի մոտ է, քան Մերկուրիի ուղեծիրն է Արեգակին։
Վերլուծություն
Հետազոտողները նիոբիումի բարձր պարունակությունը կապում են աստղի մահվան ընթացքում արտանետված՝ քիմիական տարրերով հարստացած նյութի հետ։ Թիմի անդամ, Վիսկոնսին–Մեդիսոնի համալսարանի տեսական աստղաֆիզիկոս Նիկոլաս Սթոունը բացատրում է, որ նիոբիումը և երկաթից ծանր մյուս տարրերը ձևավորվում են մահացող աստղերի ներսում առաջացող անսովոր պայմաններում, այլ ոչ թե այն միջուկային միաձուլման ռեակցիաների միջոցով, որոնք աստղերի միջուկներում առաջացնում են տարածված շատ տարրեր։ Թիմի վարկածով՝ արտանետված նյութի մի մասը միավորվել է՝ ձևավորելով գազային հսկա մոլորակ։
Թիմի գնահատմամբ՝ մոլորակի թեկնածուն մոտավորապես Յուպիտերի չափ է և արագ կորցնում է իր մթնոլորտը։ Առաջարկվող բացատրության համաձայն՝ համեմատաբար երիտասարդ սպիտակ թզուկը դեռ այնքան տաք է, որ նրա ճառագայթումը պոկում է մոլորակի արտաքին նյութը։ Այդ նյութը կարող է գիսաստղի պոչի նման պոչ ձևավորել, սկավառակի տեսքով կուտակվել սպիտակ թզուկի շուրջ և ընկնել նրա մակերևույթին։ Սա կբացատրեր աստղը դիտարկելիս Hubble-ի հայտնաբերած նիոբիումի առկայությունը։
Ուիլյամսի խոսքով՝ դեռ բաց են այն հարցերը, թե ինչպես են ձևավորվում երկրորդ սերնդի մոլորակները, որքան տարածված են դրանք և ինչպես են փոխվում դրանց ուղեծրերը։ Նա նախատեսում է առաջիկա մի քանի տարիներին Hubble-ի միջոցով նման համակարգերի լրացուցիչ դիտարկումներ կատարել։
3 րոպե

Տեսական ուսումնասիրությունը դիտարկում է, թե ինչպես կարող է Աղեղնավոր A*-ն արագացնել մասնիկները։ Կանխատեսվող գամմա ճառագայթների և նեյտրինոների ազդանշանները կարող են այս մեխանիզմը ստուգելու հնարավորություն տալ։
3 րոպե

Հետազոտությունը մատնանշում է փոխզիջում․ քաղցկեղային բջիջները ոչնչացնող սպիտակուցների արտադրության նվազեցումը կարող է պահպանել իմունային բջիջները, բայց նաև թուլացնել դրանց հարձակումը։ Հիվանդների համար օգուտը դեռ ապացուցված չէ։
3 րոպե
Ուղղում ·
Հայերեն տեքստում շտկվել են ուղղագրական և կետադրական սխալներ։