10 երկիր միացել է գերբանականության կլիմայական ազդեցությունը կրճատելու պարտավորագրին


Անթալիայի կամավոր պարտավորագիրը կոչ է անում տվյալների կենտրոններում օգտագործել ավելի մաքուր էներգիա, ավելի արդյունավետ ծախսել էներգիան ու հովացման ջուրը և գերբանականությունը (ԳԲ) կիրառել կլիմայական գործողություններում։
Իրավիճակ՝ COP31 կլիմայական գագաթնաժողովը
10 երկիր միացել է Անթալիայի արհեստական բանականության պարտավորագրին, որի նպատակն է նվազեցնել գերբանականության (ԳԲ) ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա և տեխնոլոգիան օգտագործել կլիմայական գործողություններին աջակցելու համար։ Նախաձեռնությունը մեկնարկել է 2026 թ․ նոյեմբերի 16-ին՝ Թուրքիայի Անթալիա քաղաքում անցկացվող COP31 կլիմայական գագաթնաժողովում։
Պարտավորագիրը կոչ է անում ԳԲ ենթակառուցվածքներում ավելի շատ օգտագործել զրոյական և ցածր արտանետումներով էներգիա, ինչպես նաև ավելի արդյունավետ ծախսել էներգիան ու հովացման ջուրը տվյալների կենտրոններում, որտեղ վարժեցվում և գործարկվում են ԳԲ համակարգերը։
Նախաձեռնությունը մշակել է COP31-ում Թուրքիայի նախագահությունը՝ թվային տեխնոլոգիաների հարցերով ՄԱԿ-ի գործակալության՝ Հեռահաղորդակցության միջազգային միության հետ։ Այն հիմնված է 2024 թվականի COP29-ի «Կանաչ թվային գործողություն» հռչակագրի և COP30-ում ընդունված Բելենի տեխնոլոգիական ծրագրի վրա։
Շրջանակը կամավոր է։ Կառավարություններն ու մյուս միացողներն առանձին ցանկերից ընտրում են առնվազն մեկ պարտավորություն։ Նրանց խրախուսվում է պարտավորություններ ընտրել մի քանի ոլորտում, սակայն դա պարտադիր չէ։
Գործողությունների մյուս ուղղություններից են ԳԲ-ի՝ շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության չափումն ու դրա մասին հաշվետվությունը, ինչպես նաև կլիմայական գործողություններում դրա կիրառման ֆինանսական և տեխնիկական աջակցության ուժեղացումը՝ հատկապես զարգացող երկրներում։ Միացողները կարող են նաև սահմանել գործնական պարտավորություններ, օրինակ՝ տվյալների կենտրոններին ներկայացվող պահանջների և հաշվողական հզորությունների վերաբերյալ։
Թուրքիայի արդյունաբերության և տեխնոլոգիաների նախարար Մեհմեթ Ֆաթիհ Քաջըրն ասել է, որ երկիրը 2030 թվականի արհեստական բանականության գործողությունների ծրագրի շրջանակում նպատակ ունի տվյալների կենտրոններում օգտագործվող էլեկտրաէներգիայի առնվազն 60%-ը ստանալ ցածր ածխածնային արտանետումներով աղբյուրներից։ Սա Թուրքիայի նպատակն է, ոչ թե պարտավորագրին միացող բոլոր կողմերի համար սահմանված թիրախը։
Պարտավորագրին միացած երկրներն են Գերմանիան, Բրազիլիան, Հարավային Կորեան, Թուրքիան, Անդորրան, Կոլումբիան, Լյուքսեմբուրգը, Սիեռա Լեոնեն, Սոմալին և Ուգանդան։ Դրան միացել է նաև ավելի քան 80 կազմակերպություն, այդ թվում՝ Nokia և Telefónica տեխնոլոգիական ընկերությունները, սակայն առաջատար ԳԲ ընկերություններից ոչ մեկը չի միացել, գրել է Nature-ը։
Nature-ի վկայակոչած հետազոտողների խոսքով՝ տեխնոլոգիան կարող է օգնել կրճատել արտանետումները, օրինակ՝ նպաստելով վերականգնվող էներգիայի ինտեգրմանն էլեկտրացանցերում կամ բարելավելով լոգիստիկան։ Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանի մեքենաշինության ինժեներ, ածխաթթվայնացման նվազեցումն ուսումնասիրող Էրիկ Մասանեթի խոսքով՝ դեռ հայտնի չէ, թե արտանետումների այդ կրճատումը կգերակշռի արդյոք տեխնոլոգիայի կլիմայական ազդեցությանը։
Beyond Fossil Fuels շահերի պաշտպանության խմբի քարոզարշավների մասնակից Ջիլ Մաքարդլը կասկածի տակ է դրել նախաձեռնության ազդեցությունը՝ հաշվի առնելով, որ դրան չեն միացել ԳԲ ոլորտում ամենամեծ արտանետումներ առաջացնող ընկերությունները։
«Արհեստական բանականության պարտավորագիրը կարող է խոշոր տեխնոլոգիական ընկերություններին կանաչ պիտակ շնորհել՝ առանց նրանցից պահանջելու անդրադառնալ իրենց ենթակառուցվածքների իրական կլիմայական ազդեցությանը»։
COP31-ից հետո «Կանաչ թվային գործողությունը» և ՄԱԿ-ի մյուս համապատասխան նախաձեռնությունները նախատեսում են համագործակցության, առաջընթացի գնահատման ու գիտելիքի փոխանակման միջոցով օգնել միացողներին՝ գործնականում կատարել իրենց պարտավորությունները։ Մինչև 2030 թվականն առաջընթացին պետք է ամեն տարի հետևեն ՄԱԿ-ի կլիմայական համաժողովներում, իսկ պարտավորագրին միանալը հնարավոր կլինի նաև COP31-ի և COP32-ի միջև ընկած ժամանակահատվածում։


Նոյեմբերի 19-ի տեքստից հանվել են ածխից, նավթից ու գազից հրաժարվելուն և դրանցից հրաժարվելու գործընթացն արագացնելուն ուղղված կոչերը, սակայն էլեկտրաֆիկացման համաշխարհային նպատակը պահպանվել է։ Երկրները դեռ պետք է համաձայնության գան նախագծի շուրջ։
3 րոպե

COP31-ում հայտարարվել է խմբին միացած երկրների թիվը․ կառավարություններն ածխի, նավթի և գազի հարցերը լուծելու առանձին ուղի են փնտրում։ Պայմանագիրը դեռ առաջարկի փուլում է, դրան կհաջորդեն բանակցություններն ու վավերացումը։
2 րոպե

Բանակցային տեքստը նաև կոչ է անում հրաժարվել հանածո վառելիքից և մինչև 2035 թվականն էլեկտրաէներգիայի մասնաբաժինը համաշխարհային վերջնական էներգասպառման մեջ հասցնել 35%-ի։ Երկրները դեռ չեն համաձայնեցրել առաջարկները։
3 րոպե
