Հետազոտողները Fermi-ի տվյալներում նոր մեթոդով պուլսար են հայտնաբերել


Թիմը PSR J1622−7204-ը հայտնաբերել է պրոցեսորի մոտ 10 ժամ աշխատանքի ընթացքում․ ավելի վաղ մեթոդը մոտ 600 պրոցեսորային տարում արդյունք չէր տվել։ Հետազոտողները նախատեսում են որոնել նաև ուղեկից աստղ ունեցող պուլսարներ։
Հետազոտողները ՆԱՍԱ-ի Fermi գամմա-ճառագայթային տիեզերական աստղադիտակի 15 տարվա տվյալներում նախկինում անհայտ պուլսար են հայտնաբերել՝ կիրառելով որոնումը երկրաչափական խնդրի վերածող մեթոդ։ Թիմի՝ նոյեմբերի 19-ին Physical Review Letters-ում հրապարակված ուսումնասիրության համաձայն՝ սա մեթոդի ընդլայնված տարբերակով հայտնաբերված առաջին գամմա-ճառագայթային պուլսարն է։
Մեկուսացված PSR J1622−7204 պուլսարը վայրկյանում 261 պտույտ է կատարում։ Պուլսարն արագ պտտվող նեյտրոնային աստղ է, որի ճառագայթման փնջերը պտույտի ընթացքում ավլում են տիեզերքը։
Հաջողված որոնման համար պահանջվել է ստանդարտ պրոցեսորի մոտ 10 ժամ հաշվարկային աշխատանք։ Նախորդ լավագույն մեթոդով նույն պուլսարը չէր հայտնաբերվել նույնիսկ այնպիսի հաշվարկից հետո, որը ստանդարտ պրոցեսորը կկատարեր մոտ 600 տարում։ ՆԱՍԱ-ն հայտնել է, որ նոր մեթոդով իր հանրային տվյալներում պուլսարներ կարելի է գտնել նախկինից մոտ մեկ միլիոն անգամ արագ․ համեմատությունը երկու հաջող հայտնաբերման միջև չէ։
Fermi-ն այլ աղբյուրների ազդանշանների միջից տվյալ պուլսարից ընդամենը մի քանի ֆոտոն՝ լույսի մասնիկ է որսում։ Հետազոտողները պետք է որոշեն պտտման անհայտ արագությունը, դրա դանդաղման տեմպը և պուլսարի դիրքը երկնքում։ Բոլոր հնարավոր համադրությունները ստուգելու համար հսկայական հաշվարկային հզորություն կպահանջվեր։
Իսրայելի Վայզմանի գիտության ինստիտուտի հետազոտողներ Դոտան Գազիթն ու Բարաք Զաքայը մշակել են մոտեցում, որը որոնումը վերածում է բազմաչափ ցանցում՝ հավասար հեռավորությամբ դասավորված կետերի համակարգում, կարճ վեկտոր գտնելու խնդրի։ Հնարավոր բոլոր պարբերական ազդանշանները ստուգելու փոխարեն այն կիրառում է ծածկագրագետների մշակած ալգորիթմներ, որոնցով նրանք փորձում էին կոտրել ապագայի քվանտային համակարգիչներին դիմակայելու համար նախատեսված գաղտնագրումը։ Գազիթի խոսքով՝ պուլսարների վերլուծությունն ինքնին ծածկագրություն չէ։ Հետազոտությունը ղեկավարել է Գերմանիայի գիտնական Դանիել Պուկ-Կոլբը։

Մեթոդով պուլսարի թեկնածու հայտնաբերելուց հետո թիմը ստուգել է այն Fermi-ի տվյալների ամբողջական հավաքածուով։ ՆԱՍԱ-ն հայտնել է, որ ստացված ազդանշանը չափազանց ուժեղ էր պատահական լինելու համար։
Ավելի վաղ՝ գաղափարի սկզբունքային իրագործելիությունը ստուգելիս, Գազիթը, Ահարոն Բ. Փերլմանը և Զաքայը պրոցեսորի մի քանի րոպե աշխատանքի ընթացքում վերականգնել էին PSR J0318+0253 գամմա-ճառագայթային պուլսարի ազդանշանների ժամանակային օրինաչափությունը։ Այդ պուլսարն արդեն հայտնաբերվել էր մեկ այլ որոնման ընթացքում։ Նոր ուսումնասիրությամբ նրանք այդ աշխատանքը հասցրել են նոր պուլսարի հայտնաբերման։
Ավելի վաղ որոնումների ընթացքում Fermi-ի տվյալները բաժանվում էին ավելի փոքր մասերի, և օգտագործվում էր կամավորների համակարգիչների ազատ հաշվարկային հզորությունը։ Einstein@Home-ի միջոցով Fermi-ի տվյալներում չորս երիտասարդ գամմա-ճառագայթային պուլսարի հայտնաբերման մասին հրապարակվել է 2013-ին։
ՆԱՍԱ-ն Fermi-ն տիեզերք է ուղարկել 2008-ին և սկզբնական մեկամյա չափաբերումից հետո դրա տվյալները հասանելի դարձրել հանրությանը։ Նոր տվյալները շարունակում են հրապարակվել մշակվելուն պես։ Բաց արխիվը հնարավորություն է տվել առաքելությունից դուրս աշխատող հետազոտողներին փորձարկել իրենց մոտեցումը, իսկ ՆԱՍԱ-ի Fermitools գործիքներն օգնել են նրանց նախապատրաստել տվյալները։ Ուսումնասիրությունը ներառում է նաև մեթոդի իրականացման օրինակ և ազդանշանների ժամանակային լուծումը վերարտադրելու համար նյութեր։
Համահեղինակ, Մաքս Պլանկի ինստիտուտի աստղաֆիզիկոս Քոլին Քլարքն ասել է, որ թիմը նպատակ ունի ալգորիթմը համադրել Einstein@Home-ի կամավորների հաշվարկային հզորության հետ։ Նպատակն ուղեկից աստղ ունեցող պուլսարներ որոնելն է․ այդ աստղերի ձգողականությունը խեղաթյուրում է պուլսարների ազդանշանները։ Ուսումնասիրության համաձայն՝ առանց ուղեծրային պարամետրերի մասին նախնական մանրամասն տվյալների նման որոնումները մինչ այժմ անհնարին էին։ Քլարքի խոսքով՝ տվյալներում հավանաբար կան տասնյակ կամ հարյուրավոր նման պուլսարներ, որոնք հետազոտողները դեռ չեն գտել։
Հետազոտողների գնահատմամբ՝ ամսական տրամադրվող դեղատոմսերի թիվը 40–74 տարեկան յուրաքանչյուր 1 000 կնոջ հաշվով 28-ից հասել է 67-ի․ 2024-ին սկսված աճը շարունակվել է նաև 2026-ին։
2 րոպե

Նոյեմբերի 17-ին հրապարակված հետազոտությունը պարզել է նաև, որ հաջորդական սերունդների շրջանում հիշողության անկումը պակաս կտրուկ է դարձել՝ նոր տվյալներ ավելացնելով տարիքի հետ հիշողության փոփոխությունների մասին։
2 րոպե

Էտյեն Արտիգոյի թիմի խոսքով՝ Երկրից 28 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող համակարգը երկու սպիտակ թզուկ ունեցող հայտնի եռակի աստղային համակարգերից ամենամոտն է։ Հետազոտողները պարզում են, թե ինչպես է կարմիր թզուկը վերապրել իր ուղեկցի ընդարձակումը։
2 րոպե