90 տարեկանում մահացել է հաղորդիչ պոլիմերների համար Նոբելյան մրցանակակիր Հիդեկի Սիրակավան

90 տարեկանում մահացել է Հիդեկի Սիրակավան, որի աշխատանքը նպաստել է պլաստիկների՝ էլեկտրականություն չհաղորդելու մասին պատկերացման փոփոխությանը։ Այդ մասին ասվում է Nature-ում 2026 թ․ նոյեմբերի 11-ին հրապարակված մահախոսականում։ Հաղորդիչ պոլիմերների վերաբերյալ աշխատանքի համար նա 2000 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակը կիսել է Ալան Մակդիարմիդի և Ալան Հիգերի հետ։

Սիրակավան ցույց է տվել, որ պոլիացետիլենի բարակ թաղանթները կարող են էլեկտրականություն հաղորդել, երբ մշակվում են փոքր քանակությամբ այլ քիմիական նյութերով։ Պոլիացետիլենն ացետիլենի մոլեկուլների միացումից առաջացող պոլիմեր է, իսկ մշակման այդ գործընթացը կոչվում է լեգիրում։

Պատահական ստացված թաղանթը

Պոլիացետիլենի ստացման ավելի վաղ փորձերի արդյունքում առաջանում էր չլուծվող սև փոշի, որը դժվար էր ուսումնասիրել։ 1967 թվականին Տոկիոյի տեխնոլոգիական ինստիտուտում Սիրակավան և հրավիրված հետազոտող Հյուն Չիկ Փյունը փորձում էին ստանալ այդ փոշին, երբ Փյունը սխալմամբ օգտագործեց կատալիզատորի նախատեսվածից 1 000 անգամ բարձր կոնցենտրացիա։ Փոշու փոխարեն լուծույթի մակերեսին անհարթ թաղանթ առաջացավ։

Այնուհետև Սիրակավան մետաղական փայլով բարակ թաղանթ ստացավ՝ ացետիլեն գազը լցնելով կոլբայի մեջ, որի ներքին պատերը պատված էին խտացված կատալիզատորով։ Թաղանթը մետաղական տեսք ուներ, սակայն ինքնին էլեկտրականության լավ հաղորդիչ չէր։

Ինչպես թաղանթը դարձավ հաղորդիչ

Մակդիարմիդը Սիրակավային հրավիրեց Փենսիլվանիայի համալսարան, որտեղ նա մեկ տարի աշխատեց՝ սկսած 1976 թվականի սեպտեմբերից։ Մակդիարմիդի և Հիգերի հետ աշխատելիս նա պարզեց, որ փոքր քանակությամբ էլեկտրոններ ընդունող կամ տրամադրող մոլեկուլներ ավելացնելը թաղանթի էլեկտրահաղորդականությունը մեծացնում է 10 միլիոն անգամ։ Ավելացված քիմիական նյութերի և պոլիացետիլենի միջև էլեկտրոնների փոխանցումը կարող է մետաղներին բնորոշ հաղորդականություն առաջացնել։

Մահախոսականի հեղինակ, Ռիցումեյկան համալսարանի հետազոտող պրոֆեսոր, Կիոտոյի և Ցուկուբայի համալսարանների վաստակավոր պրոֆեսոր Կազուո Ակագին 1984 թվականին միացել է Ցուկուբայի համալսարանում Սիրակավայի լաբորատորիային և նրա հետ աշխատել պոլիացետիլենային թաղանթների վրա։ Ակագիի խոսքով՝ Սիրակավայի հայտնագործությունը հանգեցրել է նոր նյութերի, լուսարձակող դիոդների և արևային տարրերի ստեղծմանը։