Perseverance-ը պարզել է, որ Ջեզերո խառնարանի եզրին գտնվող ապարները ջրի ազդեցությանը ենթարկվել են առնվազն երեք անգամ


Գիտնականները Մարսի խառնարանի հին ափին լճային նստվածքներ էին սպասում։ NASA-ի ռովերը դրա փոխարեն հրային ապար է գտել, որը գրանցել է ստորերկրյա ջրի, լճի ջրի և ավելի ուշ տաք հեղուկների հետքերը։
Մարսի Ջեզերո խառնարանի եզրի ապարները ջրի ազդեցությանը ենթարկվել են առնվազն երեք առանձին դեպքում․ սա հետևում է NASA-ի Perseverance ռովերի տվյալների նոր ուսումնասիրությունից։ Առաջին դեպքում ներգրավված է եղել ածխաթթու գազով հարուստ ստորերկրյա ջուրը։ Երկրորդը հնարավոր է՝ կապված է եղել այն լճի հետ, որը մի ժամանակ լցնում էր խառնարանը։ Երրորդ դեպքում ներգրավված են եղել ստորգետնյա տաք հեղուկներ։ Յուրաքանչյուր դեպք ապարների քիմիական կազմը և արտաքին տեսքը փոխել է յուրովի։ Արդյունքները հրապարակվել են «Communications Earth & Environment» ամսագրում։
«Margin Unit» կոչվող տարածքը համարվում էր հիմնականում խառնարանի լճի հետքերը պահպանող վայր։ Սակայն, ըստ գլխավոր հեղինակ, Պերդյուի համալսարանի գիտաշխատող Քենդիս Բեդֆորդի, պարզվեց, որ այն «ջրային համակարգերի մի տեսակ խաչմերուկ է», այսինքն՝ մի քանի տարբեր ջրային համակարգերի հանդիպման վայր։
Perseverance-ը Ջեզերո խառնարանի ներքին եզրին հասավ 2023 թվականի սեպտեմբերին։ Հետազոտողներն այնտեղ նստվածքային ապարներ էին սպասում՝ Մարսի լճի նախկին ափի երկայնքով։ Նստվածքային ապարները երկար ժամանակ շերտ առ շերտ կուտակվում են, և Երկրի վրա կավից ու տիղմից գոյացածները կարող են պահպանել հին մանրէային կյանքի հետքեր։ Մարսի շուրջ պտտվող սարքերն այդ տարածքում նաև կարբոնատ հանքանյութերի ուժեղ ազդանշաններ էին հայտնաբերել։ Երկրի վրա կարբոնատները սովորաբար գոյանում են ծանծաղ լճերում և օվկիանոսներում, այդ թվում՝ կյանքին աջակցելու ընդունակ միջավայրերում։
Սակայն ռովերը հրային ապար գտավ։ Այդպիսի ապարը գոյանում է, երբ մագման սառչում է գետնի տակ կամ երբ հրաբխային նյութը պնդանում է մակերևույթին։ Դրա հանքանյութերը կարող են մանրամասն տեղեկություն պահպանել այն պայմանների մասին, որոնցում գոյացել են։ Բեդֆորդի խոսքով՝ ռովերի ժամանելուց առաջ գլխավոր վարկածը, որը հիմնված էր ուղեծրից կատարված դիտարկումների վրա, այն էր, որ կարբոնատը գոյացել է լճի հետ շփման արդյունքում։

Ապացույցների մեծ մասը ստացվել է SuperCam սարքից, որը տեղադրված է ռովերի կայմի վերին մասում։ SuperCam-ը կարող է լազերով «կրակել» ապարի վրա մինչև 6,5 մետր (21 ոտնաչափ) հեռավորությունից։ Լազերը փոքր պլազմային բռնկում է առաջացնում․ պլազման տաք, շողացող գազ է։ Այդ պլազմայի լույսը ցույց է տալիս, թե որ քիմիական տարրերն է պարունակում ապարը։ Այս մեթոդով Perseverance-ը «Margin Unit» տարածքում ուսումնասիրել է ավելի քան 185 մայր ապարի թիրախ՝ մոտ 265 մետր (870 ոտնաչափ) բարձրության տիրույթում։
Ապարները տարածքի վերևից ներքև փոխվում էին։ Վերին հատվածում ռովերը հանդիպեց խոշորահատիկ, բյուրեղային, օլիվինով հարուստ ապարի․ օլիվինը մագնեզիում և երկաթ պարունակող հանքանյութ է։ Այդ ապարը ջրի հետ շփման գրեթե ոչ մի նշան չէր ցույց տալիս։ Հետազոտողները եզրակացրել են, որ այն գոյացել է խորը գետնի տակ՝ մագմայի զանգվածի ներսում, որը սառել է այնքան դանդաղ, որ խոշոր հանքային հատիկներ են աճել։ Ապարը մակերևույթին մերկացել է շատ ավելի ուշ՝ էրոզիայի հետևանքով։ Ավելի ներքև՝ հին լճհատակի մոտ, օլիվինը խիստ փոփոխված է․ նրա հատիկները ճաքճքած են, իսկ դրանց միջև եղած բացերը լցված են սիլիկայով։
Վերլուծություն
Այն գիտնականները, որոնք փնտրում են նշաններ, թե հին Մարսը կարող էր կյանքին աջակցել, հատկապես հետաքրքրված են կարբոնատով և սիլիկայով։ Պատճառը Երկրի փորձն է։ Երբ ջուրը փոխազդում է օլիվինի հետ, ռեակցիայի արդյունքում կարող է ջրածին առաջանալ, որը որոշ մանրէներ կարող են օգտագործել որպես էներգիայի աղբյուր։ Նույն ռեակցիաները կարող են նաև կարբոնատ և սիլիկա գոյացնել․ այս հանքանյութերը կարող են պահպանել անցյալի մանրէային ակտիվության հետքեր։ Սա համեմատություն է Երկրի հետ։ Ուսումնասիրությունը Մարսի վրա կյանքի ապացույցներ չի ներկայացնում։
Բեդֆորդը պնդում է, որ արդյունքները կարևոր են ոչ միայն այս վայրի համար։ «Ջեզերո խառնարանը գտնվում է Մարսի կարբոնատների ամենամեծ մերկացումներից մեկի մեջ, ուստի այն, ինչ այստեղ իմանում ենք, վերաբերում է ոչ միայն այս խառնարանին», - ասել է նա։ Արդյունքները նաև ցույց են տալիս, որ ուղեծրից այստեղ հայտնաբերված կարբոնատի մի մասը գոյացել է ստորերկրյա ջրից, ոչ թե միայն լճի ջրից։ Բեդֆորդն ասել է, որ հույս ունի՝ աշխատանքը կօգնի գիտնականներին վերականգնել, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում փոխվել վաղ Մարսի կլիման և կյանքին աջակցելու նրա ընդունակությունը։
Հետազոտողները կարող են պարզել, թե ինչ հաջորդականությամբ է ջուրը փոփոխել «Margin Unit»-ը։ Սակայն նրանք դեռ չեն կարող որոշել, թե յուրաքանչյուր դեպքը երբ է տեղի ունեցել։ Երկրորդ դեպքի կապը լճի հետ նույնպես նկարագրվում է որպես հնարավորություն, ոչ թե որպես հաստատված փաստ։ Առայժմ ուսումնասիրությունը պարզում է ջրի հետ կապված այս երեք դեպքերի հաջորդականությունը, բայց ոչ այն, թե երբ են դրանք տեղի ունեցել։
Լիլի Գրիգորյանը 2024 թվականին ԱՄՆ-ից տեղափոխվել է Հայաստան և նախատեսել էր մնալ այստեղ։ Նա Հետքին ասել է, որ վերադարձել է, քանի որ հայաստանյան դեղատները չեն կարողանում հուսալիորեն ապահովել իր աուտոիմուն հիվանդությունների դեղերը։ Իրեն անհրաժեշտ 10 դեղից հեշտությամբ գտնվել են միայն երեքը։
3 րոպե

Չորս տիեզերագնացները վերադարձել են Միջազգային տիեզերակայանում անձնակազմերի հետաձգված հերթափոխից հետո։
5 րոպե

Հոլոգրաֆիկ սկզբունքի համաձայն՝ տարածության որևէ շրջանի ներսում ամեն ինչ, հնարավոր է, ամբողջությամբ նկարագրելի է դրա մակերևույթի վրայի տեղեկատվությամբ։ Quanta Magazine-ի էսսեն առանձնացնում է այս գաղափարի հիմքում ընկած մաթեմատիկան այն բաց հարցերից, թե արդյոք այն վերաբերում է մեր տիեզերքին։
7 րոպե