Հետազոտողները ելքերի նվազումը համարում են քվարկ-գլյուոնային պլազմայի գոյացման վկայություն․ էներգիայի կորստի այս հատկանիշը հայտնաբերվել է նաև ավելի փոքր միջուկների բախումներում՝ ավելի ցածր էներգիայի պայմաններում։
STAR գիտափորձում չափվել է, որ թթվածնի միջուկների բարձր ակտիվությամբ բախումներում յուրաքանչյուր ընտրված հենակետային մասնիկի հաշվով մոտ 20%-ով պակաս ուղեկցող լիցքավորված մասնիկ և շիթ է առաջանում, քան ցածր ակտիվությամբ բախումներում։ Հետազոտողները ճնշումը համարում են շիթերի մարման՝ բախման հետևանքով առաջացած նյութի միջով անցնող բարձր էներգիայով մասնիկների էներգիայի կորստի ուժեղ վկայություն, ինչպես նաև քվարկ-գլյուոնային պլազմայի գոյացման վկայություն։
Ավելի վաղ գիտափորձերում շիթերի մարում էր հայտնաբերվել շատ ավելի մեծ՝ ոսկու միջուկների բախումներում։ Թթվածնի բախումների վերլուծության համար օգտագործվել են Բրուքհեյվենի ազգային լաբորատորիայի ռելյատիվիստական ծանր իոնների բախիչում (RHIC) 2021 թվականին հավաքված տվյալները․ էներգիան պրոտոնների կամ նեյտրոնների յուրաքանչյուր զույգի համար 200 GeV էր։ GeV-ը՝ գիգաէլեկտրոնվոլտը, էներգիայի չափման միավոր է։ Արդյունքը Physical Review Letters-ը հրապարակել է 2026 թ․ հոկտեմբերի 20-ին։
Քվարկ-գլյուոնային պլազման նյութի չափազանց տաք և խիտ վիճակ է, որում քվարկներն ու գլյուոններն այլևս առանձին պրոտոնների և նեյտրոնների ներսում սահմանափակված չեն։ Այն նման է վաղ տիեզերքը լցնող նյութին։ Պլազման արագ անհետանում է, երբ դրա բաղադրիչները կրկին միավորվում են՝ առաջացնելով ծանոթ մասնիկներ։ Ուստի STAR-ում պլազման անմիջապես ուսումնասիրելու փոխարեն հետազոտում են դուրս եկող մասնիկները։
Շիթերը բարձր էներգիայով մասնիկների նեղ հոսքեր են։ Երբ դուրս եկող մասնիկները սպասվածից պակաս էներգիա են կրում, հետազոտողները եզրակացնում են, որ դրանք փոխազդել են շրջապատող նյութի հետ։ Այդ պատճառով շիթերի մարումը պլազմայի գոյացումը ստուգելու լրացուցիչ միջոց է․ մասնիկների համակարգված շարժումն արդեն նկատվել էր բախման ավելի փոքր համակարգերում, սակայն հետազոտողները բանավիճում էին՝ այդ շարժումը, որը կոչվում է կոլեկտիվ հոսք, առաջացել էր պլազմայի՞, թե՞ մեկ այլ մեխանիզմի ազդեցությամբ։
2023-ին Ուեդ Բեհտում պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են մի քանի փուլով կառուցված խրամատ, հողապատնեշ և պատ։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ համակարգը պաշտպանական նշանակություն է ունեցել․ այն նոր վկայություն է Հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում նախապատմական շրջանի ծավալուն շինարարության մասին։
Լիցքավորված մասնիկների այն շիթերի համար, որոնց շառավղի պարամետրը R = 0,5 է և սահմանում է շիթի անկյունային չափը, STAR-ը գրանցել է լայնական իմպուլսի 0,7 ± 0,15 (վիճակագրական) ± 0,10 (համակարգային) GeV/c շեղում։ Լայնական իմպուլսը փնջերին ուղղահայաց իմպուլսն է․ վիճակագրական անորոշությունն արտացոլում է հաշվարկված դեպքերի սահմանափակ քանակը, իսկ համակարգային անորոշությունը՝ չափման և վերլուծության ազդեցությունը։ STAR-ը շեղումը մեկնաբանում է որպես բախումից հետո փոխազդեցությունների հետևանքով էներգիայի վերաբաշխում և հայտնում, որ ճնշման բացակայությունը բացառվում է վիճակագրական բարձր նշանակալիությամբ։
Հետազոտողների խոսքով՝ ճնշումն ավելի թույլ է, քան սովորաբար չափվում է ոսկու բախումներում, ինչը սպասելի էր թթվածնի ավելի փոքր համակարգի դեպքում։ Նրանց ներկայացրած նյութում RHIC-ում օգտագործված միջուկները համեմատվում են այսպես․
| Միջուկ | Պրոտոններ | Նեյտրոններ |
|---|---|---|
| Թթվածին | 8 | 8 |
| Ոսկի | 79 | 118 |
ATLAS-ը նույնպես հայտնել է Մեծ հադրոնային բախիչում թթվածնի միջուկների և նեոնի միջուկների բախումներում շիթերի մարման մասին․ էներգիան պրոտոնների կամ նեյտրոնների յուրաքանչյուր զույգի համար 5,36 TeV էր։ TeV-ը տերաէլեկտրոնվոլտ է։ Բրուքհեյվենի STAR գիտափորձի ֆիզիկոս Ռոնգրոնգ Մայի խոսքով՝ RHIC-ի չափումն ընդլայնում է պլազմա առաջացնելու նվազագույն պայմանների որոնումը թե՛ միջուկի չափի, թե՛ բախման էներգիայի առումով, և մարման հատկանիշը դեռևս նկատվում է։
RHIC-ն աշխատանքն ավարտել է թթվածնի միջուկների բախումներով, որոնք STAR-ը և sPHENIX-ը գրանցել են 2026 թ․ փետրվարի 6-ին։ Այդ վերջին փորձաշրջանի թթվածնի բախումների լրացուցիչ տվյալները դեռ սպասում են վերլուծության։ Հետազոտողների խոսքով՝ այդ չափումները կարող են օգնել պարզել, թե որքան կարող է փոքրանալ բախման համակարգը և որքան կարող է նվազել դրա էներգիան, մինչև պլազմայի գոյացումը դադարի։
2 րոպե
Երևանում COP17-ի փակման լիագումար նիստում գաղտնի քվեարկությամբ որոշվել է Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի հաջորդ համաժողովն անցկացնել Էկվադորում։
1 րոպե
Աֆրիկայի հիվանդությունների վերահսկման կենտրոնի տվյալներով՝ Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Քենիայում և Ուգանդայում մահերի ընդհանուր թիվը հասել է 5 376-ի, իսկ վարակվել է մոտ 10 444 մարդ։
3 րոպե
