Ռենտգենյան չափումները կապում են մոլեկուլի էլեկտրոնային փոփոխությունները ջրի շարժման հետ


Հետազոտողները ռենտգենյան երկու մեթոդ և մոդելավորումներ են համատեղել՝ լույսի ազդեցությամբ արձագանքող ռութենիում պարունակող մոլեկուլն ուսումնասիրելու համար։ Պրոտոնի փոխանցման մասին նրանք եզրակացրել են անուղղակի տվյալներից՝ այն անմիջականորեն դիտարկելու փոխարեն։
Հետազոտողները կապ են հաստատել լույսով գրգռված և պրոտոն ընդունող մոլեկուլի ներսում տեղի ունեցող էլեկտրոնային փոփոխությունների ու այն շրջապատող ջրի վերադասավորման միջև։ ScienceDaily-ի հաղորդմամբ՝ Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիսարևմտյան ազգային լաբորատորիայի ղեկավարած խումբը, համագործակցելով SLAC ազգային արագացուցչային լաբորատորիայի և համալսարանների հետազոտողների հետ, այդ կապը բացահայտելու համար համատեղել է ռենտգենյան չափումներն ու հաշվարկները։ Պրոտոնն անմիջականորեն չի դիտարկվել։
Ըստ ScienceDaily-ի՝ նախորդ փորձերը կարող էին արձանագրել այս գործընթացի առանձին մասերը, բայց չէին տալիս մոլեկուլի ներսում տեղի ունեցող փոփոխությունների և դրա շուրջ կառուցվածքային փոփոխությունների համատեղ պատկերը։ Nature Communications-ում հրապարակված ուսումնասիրությունը միավորում է այդ դիտարկումները՝ օգտագործելով մոդելային համակարգ, որի ռեակցիայի հիմնական մեխանիզմն արդեն հայտնի էր։
Խումբն ուսումնասիրել է պրոտոնի և էլեկտրոնի զուգակցված փոխանցումը (PCET)՝ ռեակցիա, որի ընթացքում դրական լիցքավորված պրոտոններն ու բացասական լիցքավորված էլեկտրոնները շարժվում են համաձայնեցված։ Այդ համաձայնեցված շարժումը կարող է մոլեկուլներին թույլ տալ խուսափել ավելի շատ էներգիա պահանջող միջանկյալ փուլերից՝ ռեակցիաները դարձնելով ավելի արագ և արդյունավետ։ Համանման գործընթացներն օգնում են բույսերին կլանել արևի լույսը, իսկ օրգանիզմներին՝ սնունդը վերածել էներգիայի։
Հետազոտողներն ընտրել են լավ ուսումնասիրված՝ ռութենիումի հիմքով մետաղական համալիր, որը կլանում է լույսը և թթվային պայմաններում շրջակա միջավայրից պրոտոն ընդունում։ Հետազոտության մասնակից Քրիստոֆեր Լարսենը բացատրել է, որ համալիրը չի ենթարկվում լրացուցիչ էլեկտրոնային և կառուցվածքային վերադասավորումների, որոնք կբարդացնեին ռենտգենյան ազդանշանների մեկնաբանումը։ Դրա շնորհիվ ավելի հեշտ է առանձնացնել էլեկտրոնների, պրոտոնի փոխանցման և շրջապատող ջրի հետ կապված փոփոխությունները։ Այդ ջուրը ծառայում է որպես լուծիչ։

SLAC-ի գծային արագացուցչի կոհերենտ լույսի աղբյուրում խումբն օգտագործել է միմյանց լրացնող երկու մեթոդ։ Առանձին տարրերի համար կիրառվող ռենտգենյան կլանման սպեկտրադիտությունը չափում է, թե տվյալ տարրն ինչպես է կլանում ռենտգենյան ճառագայթները։ chemRIXS սարքով կիրառված այս մեթոդը ցույց է տվել, թե ինչպես են էլեկտրոնները տեղաշարժվել մոլեկուլի ներսում՝ մի տեղամասից մյուսը։
Ռենտգենյան ցրման՝ ժամանակային լուծաչափով չափումները ցույց են տալիս, թե ինչպես են ռենտգենյան ճառագայթները ցրվում ռեակցիայի տարբեր փուլերում՝ բացահայտելով կառուցվածքային փոփոխությունները։ Ռենտգենյան կոռելյացիոն սպեկտրադիտության սարքով կատարված չափումները հետևել են ատոմների վերադասավորումներին, այդ թվում՝ շրջապատող ջրի մոլեկուլների շարժմանը։ Երկու մեթոդները միասին կապել են տեղային էլեկտրոնային փոփոխությունները ջրի մոլեկուլների ցանցի ավելի լայն վերադասավորման հետ։
Հաշվարկներն օգնել են հետազոտողներին մեկնաբանել այդ ազդանշանները։ Նիրանջան Գովինդը կիրառել է ժամանակից կախված խտության ֆունկցիոնալի տեսությունը՝ քվանտային քիմիայի մեթոդ, որով հաշվարկվում են էլեկտրոնային կառուցվածքի փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում։ Ամիթի Անդերսենը կատարել է մոլեկուլային դինամիկայի մոդելավորումներ, որոնք նկարագրում են ատոմների շարժումը։ ScienceDaily-ի հաղորդմամբ՝ այս հաշվարկները վճռորոշ էին բարդ չափումների հիման վրա էլեկտրոնի, պրոտոնի և լուծիչի շարժումը մոլեկուլային մակարդակում բացատրելու համար։
Վերլուծություն
Խաղաղօվկիանոսյան հյուսիսարևմտյան ազգային լաբորատորիայի փորձարարական քիմիական ֆիզիկայի մասնագետ Էլիզա Բիազինը շեշտել է, որ ռենտգենյան ցրումը հիմնականում արձանագրում է շատ էլեկտրոններ ունեցող ատոմները, ուստի պրոտոնն անմիջականորեն չի բացահայտել։ Փոխարենը՝ խմբի մեկնաբանությունը հիմնվել է հաշվարկների և չափված էլեկտրոնային ու ջրի մոլեկուլների ցանցի փոփոխությունների համապատասխանության վրա։
Այս արդյունքը չի հաստատում, թե պրոտոնի և էլեկտրոնի զուգակցված փոխանցման այլ ռեակցիաներում էլեկտրոնն ու պրոտոնը կոնկրետ երբ և ինչ հերթականությամբ են շարժվում։ Դեռ պարզ չէ՝ արդյոք այդ շարժումները տեղի են ունենում միասին, մոլեկուլի որ տեղամասում են տեղի ունենում և ինչպես է շրջապատող ջուրն օգնում պրոտոնին շարժվել։
Հետազոտողները համակցված մոտեցումը դիտարկում են որպես ավելի բարդ ռեակցիաներ ուսումնասիրելու հիմք։ Ավելի լավ կատալիզատորները, վառելիքային բջիջներն ու հոսքային մարտկոցները մնում են հնարավոր կիրառություններ, ոչ թե այս փորձով ցուցադրված բարելավումներ։ SLAC-ի գիտաշխատող Դեյվիդ Հոֆմանը նշել է, որ LCLS-II-ի արդիականացման շնորհիվ ստացվող ավելի հստակ ազդանշանները հնարավորություն կտան այս մեթոդները կիրառել նաև կատալիզի և էներգիայի կորզման խնդիրները լուծելու համար։
Զույգը մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում յուրաքանչյուր 87 րոպեն մեկ։ Հետազոտողներն աստղի տաք հատվածը բացատրում են շագանակագույն թզուկ ուղեկցից եկող նյութով։
3 րոպե

Մրցանակի միակ դափնեկիրը հիմնադրել է IceCube-ը, որի՝ սառույցի տակ տեղադրված տվիչները հետազոտողներին թույլ են տալիս հազվադեպ մասնիկների ազդակներով հետագծել դրանց ուղղությունը դեպի տիեզերական աղբյուրները։
2 րոպե

Բջջային քաղվածքները կամ մաքրված մոլեկուլային բաղադրիչները հետազոտողներին թույլ են տալիս փորձարկել սպիտակուցների նախագծված տարբերակները՝ առանց յուրաքանչյուրի համար փոփոխված բջիջներ աճեցնելու։
5 րոպե