Հետազոտողների գնահատմամբ՝ Ինդոնեզիայում հրդեհների ծխից 3 560 մարդ է մահացել

Հելսինկիում գործող Էներգետիկայի և մաքուր օդի հետազոտությունների կենտրոնի (CREA) գնահատմամբ՝ 2026 թվականի սեպտեմբերին Ինդոնեզիայում հրդեհների ծխից մահացել է 3 560 մարդ։ Սա աղտոտման ազդեցությանը վերագրվող մահերի գնահատական է, ոչ թե հաստատված զոհերի թիվ։

2026 թ․ հոկտեմբերի 29-ին հրապարակված գնահատականի մասին հոկտեմբերի 30-ին գրել է Al Jazeera-ն։ Գնահատականի համաձայն՝ առողջության համար վնասակարից մինչև վտանգավոր օդի ազդեցությանը ենթարկված մարդկանց թիվը հասել է ռեկորդային գագաթնակետի՝ մոտ 58 միլիոնի։ Սա գագաթնակետի ցուցանիշն է, ոչ թե ամսվա ընթացքում այդ օդի ազդեցությանը ենթարկված բոլոր մարդկանց ընդհանուր թիվը։

Էլ Նինյոյի ընթացքում սաստիկ երաշտը երկարատև հրդեհների պատճառ է դարձել։ Էլ Նինյոն Խաղաղ օվկիանոսի արևադարձային գոտում կլիմայական տատանման տաքացման փուլն է, որը կարող է երաշտ առաջացնել և կապված է Ինդոնեզիայի վրա մակերևութային օդի սովորականից բարձր ճնշման հետ։ CREA-ն օգոստոսը բնորոշել է որպես հրդեհների սեզոնի սկիզբ, իսկ սեպտեմբերը՝ որպես Էլ Նինյոյով պայմանավորված չոր եղանակի սպասվող գագաթնակետ։

CREA-ի գնահատմամբ՝ աճել են մահերի և վտանգավոր օդի ազդեցությանը ենթարկվածների թվերը

CREA-ի գնահատմամբ՝ աղտոտմանը վերագրվող մահերի ընդհանուր թիվն աճել է 42%-ով։ Սեպտեմբերին այդ մահերի մեծ մասը վերագրվել է հրդեհների ծխին, իսկ քաղաքային և արդյունաբերական աղբյուրների՝ հրդեհների հետ չկապված մշտական արտանետումներին՝ գնահատված 1 750 մահ։ Սեպտեմբերի ընդհանուր թվի համար գնահատականում նշված է 95% վստահության միջակայք՝ 4 610–6 080, որն արտահայտում է այդ գնահատականի անորոշությունը։

Ինչպես է CREA-ն գնահատել մահերի թիվը

Գնահատականն ընդգրկում է PM2.5 անվամբ հայտնի օդում առկա մանր մասնիկների կարճատև ազդեցությունից օրեր անց տեղի ունեցած մահերը։ Հաշվարկում հրդեհների և դրանց հետ չկապված աղտոտման ազդեցություններն առանձնացվել են։

CREA-ն օգտագործել է Ցինխուայի համալսարանում մշակված Tracking Air Pollution տվյալների արտադրանքի՝ աղտոտման օրական քարտեզները։ Կենտրոնը ճշգրտել է ամսական միջին աղտոտման քարտեզը՝ այն համապատասխանեցնելով Ինդոնեզիայի 118 քաղաքներում գործող 186 վերգետնյա չափման կայանների՝ նախորդող 30 օրվա չափումներին։

Հետազոտողները նահանգներում աղտոտման ազդեցությունը գնահատելիս հաշվի են առել բնակչության բաշխվածությունը։ Այնուհետև այդ գնահատականները համադրել են մասնիկների խտության և մահացության միջև վիճակագրական կապերի հետ՝ հրդեհներից առաջացած և դրանց հետ չկապված մասնիկների համար կիրառելով առանձին կապեր։ Նահանգների մահացության ելակետային ցուցանիշները վերցվել են Առողջության չափման և գնահատման ինստիտուտի «Հիվանդությունների գլոբալ բեռը 2023» հետազոտությունից։ Այս հաշվարկները գնահատում են բնակչության մահացության բեռը, այլ ոչ թե բացահայտում ծխի հետևանքով մահացած առանձին մարդկանց։

CREA-ն տուժած նահանգներում աղտոտմանը վերագրվող մահերի մեծ մասը կապել է հրդեհների ծխի հետ

CREA-ն Կալիմանտանի չորս նահանգներում օդի աղտոտմանը վերագրվող մահերի 94–99%-ը, իսկ Սումատրայի տուժած մի քանի նահանգներում՝ ավելի քան 80%-ը կապել է հրդեհների ծխի հետ։ Այդ շրջաններում օդի որակի վատթարացումը կենտրոնը հիմնականում կապել է անտառային և հողատարածքների հրդեհների աճի հետ։

CREA-ի գնահատմամբ՝ Ճավայում աղտոտմանը վերագրվող մահերը հիմնականում կապված են մնացել քաղաքային և արդյունաբերական արտանետումների հետ։ Կղզում մեծ է հրդեհների հետ չկապված աղբյուրների կենտրոնացումը, այդ թվում՝ էներգիայի արտադրության, արդյունաբերության և տրանսպորտի։

Al Jazeera-ն նաև գրել է, որ Ինդոնեզիայի հրդեհների ծուխը բարձրացրել է աղտոտման մակարդակը Մալայզիայում, Սինգապուրում, Ֆիլիպիններում և Արևելյան Թիմորում։

Կառավարության արձագանքը և CREA-ի առաջարկած քայլերը

Հոկտեմբերի 28-ին քննադատության պայմաններում պաշտպանելով իր գործողությունները՝ Ինդոնեզիայի կառավարությունը հայտնել է, որ ավելի քան 72 000 մարդ է ներգրավել հրդեհաշիջման և անձրև առաջացնելու նպատակով ամպերի մշակման աշխատանքներում։ Կառավարությունը նաև հայտնել է, որ առավել տուժած շրջաններում աշխատանքի է ներգրավել ավելի քան 2 100 բժշկի և բուժաշխատողի ու բաժանել 5,3 միլիոն դիմակ։

CREA-ն հայտնել է, որ գնահատականի հրապարակման պահին նախագահ Պրաբովո Սուբիանտոն համազգային արտակարգ դրություն չէր հայտարարել։ Պաշտոնյաներն ասել են, որ շրջանների կարողությունները լիովին չեն սպառվել, և օպերատիվ խմբերը շարունակում են գործել, հայտնել է կենտրոնը։

Կենտրոնը զգուշացրել է, որ շնչառական վարակների դեպքերի օրական աճի դանդաղումը չի նշանակում ճգնաժամի ավարտ․ առաջին ազդեցությունից հետո կարող են բարդություններ առաջանալ, իսկ դեպքերի ընդհանուր թիվը շարունակել է աճել, մինչ 25 վարչական շրջաններում օդը մնացել է առողջության համար շատ վնասակար կամ ավելի վատ մակարդակում։

CREA-ն կոչ է արել անհապաղ միջոցներ հատկացնել աղետի արձագանքման համար, վերականգնել տորֆային տարածքները և պատժամիջոցներ կիրառել հողատարածքների ապօրինի հատման ու այրման միջոցով մաքրման համար։ Ճավայի նման վայրերում մշտական աղտոտման դեմ կենտրոնը խորհուրդ է տվել խստացնել էներգիայի արտադրության, ծանր արդյունաբերության և տրանսպորտի արտանետումների չափանիշները։ Այն նաև կոչ է արել ստեղծել մաքուր օդի համազգային համակարգ, որը կպահանջի մշտադիտարկման տվյալների հրապարակում, օդի որակի պարտադիր չափանիշներ, նահանգների սահմաններից դուրս գործող լիազորություններ և աղտոտողների ու տարածաշրջանային իշխանությունների պատասխանատվություն։